و ديگران را مسؤول و معذور معرّفى كند ؛ و همچنين نشايد ديگران بدون آن‌كه به عالم روحانى رغبت و يا دعوت ايشان را اجابتى و دستورات آنان را اطاعتى ؛ و يا حاضر باشند براى تزويج دين و مذهبى و يا در مقام تبليغات و نشر كتب و مجلات علميّهء دينيّه دينارى خرج كند ؛ و يا اگر به قرض و يا هزاران مشقّت و رنج كتابى در مقام تبليغ نوشته شود ، پس از انتشار حاضر نيست براى خريدارى و خواندن و ترويجش ؛ و مىگويد : خوب است اين كتب مجانى داده شود ؛ زيرا كتب تبليغى و اسلامى بايد مردم همه بهره‌مند شوند و در عين حال اگر مجّانى هم داده شود ، نمىخواند . حق ندارد جملاتى مانند « تقصير علماست ، هر چه هست از نگفتن و بيدار نكردن روحانيان ماست » شانهء خود را از زير بار وظيفه دزديده و روحانى را مقصّر و مسؤول شناسد ؛ اگر خواستند بفهمند و روحانى حاضر براى تفهيم ايشان نشد ، آرى روحانى مقصّر است ؛ ولى اگر براى فهميدن و عمل حاضر نباشند ، روحانى چه كند ؟ آيا تكليف روحانى است ، هم تعليم گيرد و هم تعليم دهد ؛ خود دعوت كند ، خود اجابت نمايد ، خود كتاب بنويسد ، خود چاپ كند ، خود بخواند ، و يا انبار كند . هرگاه متعلّم نباشد ، معلم چه كسى را تعليم كند ؟ اگر اجابت‌كننده نباشد ، داعى كدام كس را دعوت كند ؟ پس معلوم شد همه مسؤوليم . خدا هم در قرآن مىفرمايد : « وَ قِفُوهُمْ إِنَّهُمْ مَسْؤُلُونَ » ؛ « 1 » يعنى روز قيامت خطاب عتاب‌آميز از طرف پروردگار مىرسد به ملائكهء غلاظ و شداد محشر كه نگه داريد اين بندگان مرا ؛ زيرا همگى آن‌ها مورد مسؤوليّت و مؤاخذه مىباشند ، براى آن‌كه چه شد شما را كه با يكديگر كمك نداديد در ترويج دين و حفظ اسلام و احكامش كه در واقع نگاهدارى و محفوظيّت خود شما بوده ؛ رسول اكرم ( ص ) هم فرمود : ألا و كلّكم راع و كلّكم مسؤول عن رعيّته يوم القيامة فالأمير راع على أهل مملكته و هو مسؤول عنهم و الرّجل راع على أهل بيته و هو مسؤول عنهم ، و المرأة راعية على أهل بيت زوجها و هى مسؤولة عنهم ، ألا و كلّكم راع و كلكم مسؤول عن رعيّته يوم القيامة ؛ « 2 » يعنى آگاه باشيد ! تمامى شما افراد امّت نسبت به يكديگر حكم حافظ و چوپان و به منزلهء پاسبان و نگهبانانيد ؛ و تمام شما مسؤوليّت داريد از زيردستان خود ؛ پس امير و سلطان چوپان است بر اهل مملكت خود ؛ و تمام مسؤوليت فساد و خرابى مملكت و زنا و فسق و بىدينى و هتك نواميس و فحشا به عهدهء اوست ؛ چون مىتوانست جلوگيرى نمايد و نكرد . بزرگ‌تر و مرد خانه ، چوپان و پاسبان اهالى خانه مىباشد و او بايد جلوگيرى از فساد پسرها و دخترها و خانوادهء خود نمايد ؛ و بانوى يك خانه‌اى بايستى كاملا در تربيت

--> ( 1 ) . صافات ، 24 ( 2 ) . بنگريد : مستدرك ، ج 14 ، ص 248 ؛ ارشاد القلوب ، ج 1 ، ص 184 ؛ عوالى اللئالى ، ج 1 ، ص 255 ( تعبير يوم القيامة در اين نقلها نيامده است ) .